دوره‌ها ، بندر سيراف ، بر اثر عواملى طبيعى يا انسانى دچار ويرانى يا ناامنى شد و عده‌اى از بازرگانان آنجا به جده رفتند و آنجا را مركز تجارت خود قرار دادند و موجب رونق تجارت و آبادى آنجا شدند . اين سخن به آن معنا نيست كه رابطه بازرگانان سيرافى با جده ، تنها به همين دوره‌هاى بحرانى محدود مىشد و در ايام عادى ، چنين روابطى وجود نداشته ؛ زيرا همين امر ، دليل بر اين است كه پيش از اين دوره‌هاى بحرانى هم جده براى بازرگانان ايرانى جايى شناخته شده بوده است . يكى از محققان نيز درباره بناى جده چنين نوشته است : يكى ديگر از بندرهاى معروف و آباد سواحل عربستان كه بازرگانان و دريانوردان ايرانى ، در آبادى و رونق آنجا سهم زيادى داشته‌اند و اخبار و آثارى از فعاليت‌هاى آنان ، از پيش از اسلام تا دوره‌هاى اسلامى ، در نوشته‌هاى مورخان و جغرافىنويسان عربى و اسلامى بر جاى مانده ، بندر جده است در سواحل غربى شبه‌جزيره عربستان و كناره درياى سرخ كه از دوران‌هاى قديم ، بندر تجارتى مكه كه خود ، مهم‌ترين مركز تجارتى عربستان شمالى به شمار مىرفته است ، بوده و امروز هم با همين نام ، مهم‌ترين بندر حجاز و دولت عربستان سعودى است . « 1 » در « تاريخ مدينه جده » آمده است كه ايرانيان پيش از اسلام ، اين بندر را ساخته و آباد كرده بودند و از آن ، به‌عنوان يك مركز بازرگانى دريايى و دادوستد كالا براى مكه استفاده مىكردند كه آن هم يك مركز مهم بازرگانى و مبادله كالا در بخش غربى شبه‌جزيره عربستان شده بود . « 2 » در اين كتاب آمده است كه وصف « ابن‌مجاور » از كيفيت بناى اين شهر ، درست منطبق با اطلاعاتى است كه ما از فنون جنگى ايرانيان داريم ؛ زيرا كندن خندق‌هايى با پهنا و ژرفاى زياد به دور شهرها براى دفاع

--> ( 1 ) . تاريخ و فرهنگ ايران در دوران انتقال از عصر ساساني به عصر اسلامي ، ج 3 ، ص 134 . ( 2 ) . تاريخ مدينه جده ، عبدالقدوس الانصاري ، ص 21 .